Preview

Inleiding

Heb je de Mona Lisa geschilderd door Leonardo da Vinci wel eens in het Louvre gezien? Het is één van de beroemdste schilderijen in de wereld. Je zou het zo over het hoofd kunnen zien, want het schilderij is klein en niet gemakkelijk te vinden met de hordes mensen die eromheen dringen om het te bekijken. Het is opmerkelijk dat mensen van over de hele wereld komen om het schilderij te zien. Wat is er zo bijzonder aan?

Ongeveer een eeuw geleden was de Mona Lisa niet zo bekend. Het hing toen ook al in het Louvre en werd niet veel opgemerkt. Het duurde zelfs een dag, voordat men door had dat het schilderij gestolen was. Op 21 augustus 1911 is het schilderij gestolen door een timmerman, werkzaam in het Louvre, die het schilderij onder zijn werkoverall had gestopt en ermee naar buiten was gelopen (Wigington, 2019).

Twee jaar later is het schilderij weer in het bezit gekomen van het Louvre. Vanaf dat moment is het schilderij door drommen mensen bezocht. Alle prachtige verhalen over de mysterieuze glimlach en de speciale schildertechnieken ten spijt, is het schilderij simpelweg beroemd geworden door alle commotie van de roof. De Mona Lisa is een hype die voortduurt. De Mona Lisa is een luchtkasteel.

Het is een luchtkasteel dat we verschrikkelijk serieus nemen en we hebben er meerdere luchtkastelen omheen gebouwd. Het is een structuur met experts, kunsthandelaren, kunstveilingen, musea, boeken en tentoonstellingen. Een opzet waarin veel geld te verdienen valt. Interessant is het als er een schilderij wordt ontdekt, zoals in 2009. Toen werd een schilderij geanalyseerd door kunstexperts en toegeschreven aan Leonardo da Vinci (Pidd, 2009). Er zijn blijkbaar mensen in de wereld die onbekende schilderijen van honderden jaren oud uitgebreid onderzoeken met verschillende technieken om te bepalen door wie het geschilderd is. Is dit niet vreemd? Hebben deze mensen niets beters te doen? Wat hebben we eraan dat schilderijen op vage assumpties worden toegeschreven aan een beroemde schilder en dat dit nooit voor 100% bewezen kan worden? Ik snap dat de expert in kwestie er baat bij heeft in de vorm van geld of status.

Het besmeuren van bekende schilderijen met tomatensoep of verf is een vorm van klimaatprotest geworden (Kekatos, 2022). De enorme verontwaardiging op deze acties zijn boeiend. Men reageert niet op de klimaatcrisis, maar op de aanval op het schilderij: ‘oh wee, diegene die ons luchtkasteel besmeurd’. Dat is precies wat de klimaatactivisten onder de aandacht willen brengen. Wat is belangrijker: het beschermen van een schilderij of het beschermen van onze wereld en mensen?

Klimaatverandering is echt en het heeft tientallen jaren geduurd voordat we ons dit beseften. Door alle luchtkastelen zagen we onze wereld niet meer. We zagen niet dat we onze wereld verwonden en ziek maken en dat wij dat veroorzaken. Als je ziet in welke rijkdom we kunnen leven, dan zou je denken dat we trots kunnen zijn op het leven dat we leiden. Het tegenovergestelde is waar. We zouden ons moeten schamen voor hoe deze rijkdom tot stand is gekomen. Hoe onze rijkdom tot stand is gekomen ten koste van prachtige onschuldige dieren, van mooie natuur en van kwetsbare mensen die uitgebuit worden of in ziekmakende omstandigheden hun werk doen.

Inmiddels erkennen we klimaatverandering, maar nog steeds lijken we niet te snappen wat het betekent en hoeveel er op het spel staat. De voorspelling is dat opwarming van de aarde kan resulteren in het wegvagen van vrijwel de gehele wereldbevolking. Slechts een kleine groep mensen zal in staat zijn om in de barre omstandigheden van de opgewarmde wereld te overleven. Het is makkelijk om naar de positieve kanten van onze rijke wereld te kijken en de negatieve kanten als incidenten of andermans verantwoordelijkheid te beschouwen. Dat is wegkijken en je kop in het zand steken, want de huidige klimaatverandering en de voorspellingen liegen er niet om. Als wij zelf niet in staat zijn om de wereld te veranderen in positieve zin, dan zal de aarde haar eigen macht gebruiken en corrigeren voor onze vernietigende manier van leven. Zij zal het onrecht dat wij haar aandoen op ons afwentelen. Onze wereld zal onleefbaar worden voor ons.

Eigen schuld, dikke bult

Dit is de toekomst waar we op af koersen. Een onleefbare wereld. Het is onze eigen schuld. Het is jouw schuld en het is mijn schuld. Onze schuld. Waar zijn we schuldig aan? We zijn schuldig aan het produceren van teveel CO₂in de atmosfeer. We zijn schuldig aan het produceren van teveel broeikasgassen in de atmosfeer. Het is echter meer dan dat. Het platslaan van onze schuld naar een energieprobleem is te makkelijk. Dan negeer je de vervuiling, verwoesting van leefgebied en de groeiende ongelijkheid. Waar we óók schuldig aan zijn. Onze schuld is structureel. We maken onderdeel uit van een corrupte wereld met gigantisch veel perverse prikkels. Wij vormen samen een corrupte wereld, ook al willen we dat niet. Zelf beschouwen we ons als slachtoffer van deze wereld. Als we allemaal slachtoffer zijn, dan zal dat uiteindelijk de waarheid worden. Wij zullen als slachtoffer van klimaatverandering niet overleven in een onleefbare wereld.

Tot nog toe zijn we slachtoffer van tegengestelde boodschappen. We laten elkaar beelden zien van mooie auto’s, prachtige verre reizen, gelukkige gezinnen die in grote huizen wonen en alles hebben wat hun hartje begeert. Deze beelden tonen we keer op keer en de boodschap bij deze beelden is dat deze immense welvaart werkelijk geluk is. Tegelijkertijd is er de reële berichtgeving over klimaatopwarming en de luider wordende roep tot het onszelf ontzeggen van dat vele leuks dat ons gelukkig zou maken. We worden gewezen op onze verantwoordelijkheid en gevraagd om op een houtje te bijten om zo bij te dragen aan het redden van de wereld. Natuurlijk leidt dit niet tot grootschalige gedragsverandering. Deze tegengestelde boodschappen leiden tot verwarring. We weten niet wat we kunnen doen en we wachten het af. We doen niets.

We kijken naar wereldleiders en bestuurders en verwachten dat zij met oplossingen komen. Onze hoop is op hen gevestigd dat zij de wereld beter maken, dat zij ons beschermen en dat zij ervoor zorgen dat wij in een wereld leven waarin we gelukkig kunnen zijn. Hoe zo’n mooie wereld tot stand komt, weten wij ook niet. Maar wij verwachten dat onze leiders dit wel weten én kunnen realiseren. We hopen op een wonder.

Kortom, we zien onszelf en gedragen ons als passieve slachtoffers in een corrupte wereld die de kinderlijke fantasie hebben dat anderen ons gaan redden. Wij hebben geen flauw idee hoe wij onze invloed kunnen aanwenden om een nieuwe toekomst vorm te geven. Sterker nog, we denken dat we geen invloed hebben. Of dat onze invloed slechts bestaat uit een elektrische auto aanschaffen, minder vliegen of vegetarisch worden. Door dit boek te lezen, sneuvelt hopelijk het eerste luchtkasteel. Het luchtkasteel van machteloosheid en passiviteit. Want, ja, ik durf het bijna niet op te schrijven. Het is zo’n cliché.

_{Verandering van de wereld begint bij onszelf.}

Het wát

Onze invloed is veel groter dan dat we denken. We zijn gewend om over onze wereld te praten alsof het iets buiten onszelf is. Iets abstracts waar we geen invloed op hebben. Dat slaat nergens op, want allemaal zijn we onderdeel van deze wereld en samen maken we deze wereld tot wat het is. Het is belangrijk dat we beseffen dat wíj de wereld zijn. Wij maken onze wereld en we houden deze in stand met onze gedachtes, beslissingen en gedrag. Willen we werkelijk een nieuwe wereld met een betere toekomst, dan zullen we zelf voor een ommekeer gaan zorgen. Wíj gaan de luchtkastelen in brand steken.

De vraag is welke luchtkastelen we in brand gaan steken en welke niet. Wát willen we anders? Het afbreken van luchtkastelen is een metafoor voor wát we anders kunnen doen. Het wát is in essentie te vatten in de beweging van geld naar mensen. De meesten van ons willen een samenleving die minder gericht is op rijkdom en welvaart en meer gericht is op geluk en plezier. Een samenleving waarin de mens centraal staat en mag zijn wie het is met alle imperfecties en eigenaardigheden. Geen samenleving waarin we als wandelende portemonnees worden gezien.

Nu wandelen we als een stel zombies in de stroom mee richting welvaart en rijkdom (zie Figuur1). Onze hele omgeving is erop ingericht om ons dezelfde kant op te laten bewegen. Van richting veranderen is ongelooflijk moeilijk. Het is niet onmogelijk. We hebben rebellen nodig die mens durven te zijn en van daaruit beginnen met het kiezen van een andere richting. Rebellen die zich als mens losmaken van de grote stroom en de rest van de stroom mee kunnen nemen in een andere richting naar een nieuwe wereld.

Figuur 1. De essentie van het wát dat we anders willen

Bij het maken van deze ommezwaai hoort een andere benadering. Als experts de samenleving analyseren, dan doen ze dit vanuit statistieken en onderzoeken. Echter elk gegeven in de wetenschap is onvolledig, aangezien een onderzoek nooit alles wat een mens inhoudt kan vangen in een onderzoek. Het moeilijkste is om begrippen als geluk en plezier te vatten. Mijn benadering bestaat er niet uit om op basis van de wetenschap, historisch perspectief of beschikbare data te kijken. Ik kijk vanuit mezelf, vanuit de mensen om mij heen, vanuit wat ik lees, hoor en zie. Ik kijk naar hoe we leven en denken. Op deze manier vorm ik een beeld en ga ik op zoek naar een onderbouwing van dit beeld. Daar gebruik ik de wetenschap, historisch perspectief en beschikbare data wel bij als er informatie voor handen is.

In mijn benadering kijk ik op welke manier deze wereld bij ons past, op welke manier het niet past en waar aanpassing nodig is. Mijn conclusie gebaseerd op deze werkwijze is dat er veel luchtkastelen zijn die in de weg staan van ons geluk en plezier. Volgens mij is het mogelijk om de wereld op zo’n manier in te richten dat wij er blij van worden en ondertussen de opwarming van het klimaat tegen gaan. Door ons te richten op wat echt belangrijk is en wat we nodig hebben, kunnen we heel veel onzin loslaten die schadelijk is voor onze aarde en voor onszelf.

Natuurlijk is dit nog een onbevredigend beeld van het wát van verandering. We hebben meer nodig om een nieuwe wereld voor ons te zien. De invulling van het wát gaat zeker aan bod komen. Het wát gaan we echter niet bereiken als we niet weten hóe we dat gaan doen.

Het hóe

Wij starten een beweging van onderaf die niet wordt gestuurd of beïnvloed vanuit de politiek, het bedrijfsleven of de media. Een beweging vanuit politiek, bedrijfsleven of media is bij voorbaat een beweging gestuurd door geld, aangezien de meerderheid in deze lagen wordt betaald voor zijn inzet. Willen we een zuivere beweging, dan begint deze vanuit ons zonder dat wij daar een financieel belang bij hebben. Ons belang is nog veel groter, namelijk het verzekeren van de toekomst voor onze kinderen en kleinkinderen. Dus wij beginnen van onderaf. Vanuit onszelf als mens, vanuit onze waarden. Puur en eerlijk. Tenminste als je niet als belangrijkste waarde hebt, dat je zoveel mogelijk geld op je bankrekening wilt hebben.

De beweging van onderaf is als een sneeuwbal die de helling afrolt, groter wordt en uiteindelijk zo groot en snel is dat het moeilijk te stoppen is. Het begint bij andere ideeën waardoor ons denken verandert. Daarna gaan we uiten wat er in ons hoofd gaande is. Gaandeweg zullen we op bepaalde momenten anders gaan handelen in overeenstemming met de nieuwe ideeën. Vanaf de werkvloer zullen wij met ons handelen de beslissingen net even een andere kant op sturen. Een andere collega aannemen, een ander type leidinggevende steunen voor een nieuwe positie, een investering of een plan ombuigen tot net wat anders of een slecht plan torpederen door het überslecht uit te voeren. Oeps, foutje, bedankt! Politiek, media en bestuurders zijn slechts het toplaagje van onze samenleving. Zij gaan over de belangrijke beslissingen, maar zij hebben onze steun nodig én dat wij hun beslissingen uitvoeren. Wij kunnen hier tegen in verzet komen door voor die beslissingen te gaan liggen. Zo gaat de sneeuwbal de helling afrollen en groter en groter worden. Wij hebben veel meer macht dan we denken. Elke dag staart het ons in het gezicht en wij negeren het en gaan als een slachtoffer in een hoekje zitten wachten totdat iemand anders de juiste dingen gaat doen.

Dus kom uit je hoekje en verdiep je in de routekaart die ik in dit boek presenteer. De routekaart is een metafoor voor hóe we het anders gaan doen. Deze routekaart gaat ons helpen om de gewenste bestemming te bereiken. Uiteraard ga ik uitleggen hoe de routekaart werkt en hoe dit de ommekeer gaat bewerkstelligen. Daarna diep ik per hoofdstuk een onderdeel van de routekaart concreet en diepgaand uit. Zowel het hóe als het wát zal hierin aan bod komen. Zo ga je begrijpen hoe die beweging van onderaf eruit kan zien.

Het kan zijn dat je het op bepaalde onderdelen niet eens bent met mijn ideeën of aanpak. Dat is mooi, want dat betekent dat je erover na gaat denken hoe jij wilt bewegen en waar naar toe jij wilt bewegen. Zo word je nog wel een rebel door het lezen van dit boek ;-).

Pas als we van onderaf bewegen, zullen de bovenlagen zoals de politiek, het bedrijfsleven en de media mee gaan bewegen. Tot nog toe bewegen wij vanuit de waarden die de bovenlagen van de samenleving ons voorhouden en laten we onszelf als wandelende portemonnees gebruiken. We koersen als wandelende portemonnees af op rijkdom en welvaart in de veronderstelling dat dit ons gelukkig maakt. Ook al weten we dat we niet langer wandelende portemonnees willen zijn, toch zien we niet voor ons hoe een nieuwe wereld er uit kan zien en hoe we daar komen. Met een goede routekaart kunnen we met z’n allen op weg gaan naar een toekomst waar we blij van worden.

We hebben zombies en rebellen nodig

Overal op de wereld hebben we rebellen nodig. In sommige landen meer dan in andere landen. Door globalisering is alles met elkaar samen gaan hangen in onze wereld. Hoe onze wereld in Nederland wordt uitgewerkt heeft invloed op de wereld in Ghana, Mexico of Irak. Het is één wereld geworden met dezelfde structuur als uitgangspunt, maar zal in verschillende delen van de wereld tot andere uitkomsten leiden. Bijvoorbeeld door cultuurverschillen zal er een andere draai aan de structuur worden gegeven. Echter, de blauwdruk van onze wereld is overal hetzelfde gepushed door de overheersende mainstream. Ik beschrijf onze wereld vanuit mijn kennis en ervaring als rijke Westerse en Nederlandse. De blauwdruk is ontstaan in de Westerse landen en verder uitgebouwd en opgelegd vanuit de Westerse landen en cultuur. Het uitgangspunt dat ik hanteer is dat de structuur overal in de wereld dezelfde kant op zal groeien, namelijk naar de manier waarop er in het rijke Westen invulling aan wordt gegeven. Dit is gelukkig niet helemaal waar. Sommige landen geven hun eigen invulling voor zover dat lukt.

Waar je ook ter wereld leeft en woont, de ideeën die ik uiteenzet zullen je helpen om de zwaktes van de blauwdruk en de structuur te zien. Het geeft jou zicht op de mogelijkheden tot verbetering. Om niet langer mee te gaan in het Westerse ideaal en om een wezenlijk andere bestemming uit te kiezen. Niet iedereen zal het streven naar welvaart en rijkdom los willen laten. Dat is prima. Zombies hebben we ook nodig. Zombies volgen zonder al teveel nadenken de mainstream. Ik vraag de zombies dat vooral te blijven doen. Ga door, maar bemoei je er dan verder ook niet mee. Wil je geen zombie zijn, maar zie je het ook niet zitten om je vast te ketenen aan een boom of een olietanker? Dan nodig ik je graag uit om eens na te denken om rebel te worden. Want de spreekwoordelijke barricade is veel breder en dichter bij jezelf dan dat je denkt. Dus in dit boek vraag ik jou: doe jij mee? Ben jij een zombie of een rebel?

Bouwen van lucht tiny houses

Onze luchtkastelen zijn toe aan een grondige verbouwing. Dit boek bouwt het allereerste lucht tiny house. Geen luchtkasteel in de vorm van een uitgebreid boek van minstens 400 pagina’s vol nuances en ingewikkelde uitleg, waarin ik als schrijver toon hoe hoog mijn expertiseniveau is. Aan de hand van de routekaart geef ik concreet aan hoe wij onze invloed aan kunnen wenden om een positieve verandering teweeg te brengen. Simpel en begrijpelijk voor iedereen is mijn streven. Niet alles hoeft ingewikkeld te zijn, zelfs de enorme problemen waar we voor staan niet.

Dit lucht tiny house bouw ik niet vanuit één invalshoek. We zijn gewend om experts aan het woord te horen die analyses en oplossingen geven vanuit hun vakgebied. Meestal vanuit economie, soms vanuit psychologie, maar zelden vanuit meerdere invalshoeken. Bij dit lucht tiny house nemen we alle relevante invalshoeken mee, zoals economie, HR, psychologie, technologie, onderwijs, communicatie, natuur, gezondheidszorg, beleid, belastingen en zelfs moraliteit. Uiteindelijk draait ons leven als mens om al deze aspecten. Om tot een nieuwe wereld te komen die helemaal voor ons geschikt is, zullen we alle relevante invalshoeken in beschouwing nemen.

Bovendien hou ik bij bouwen van het lucht tiny house rekening met onze eigen menselijke beperkingen. Onze beslissingen zijn niet van het hoge niveau dat we zelf denken. We hebben last van groepsdenken, van blinde vlekken, van bevooroordeeld zijn, van teveel of te weinig of onjuiste informatie, van communicatieproblemen, van onvermogen, van compromissen moeten sluiten en als laatste hebben we soms last van domme pech.

Door de toename in complexiteit en samenhang in de wereld is het belang van beslissingen veel groter geworden. Voorheen kon een bepaalde ontwikkeling niet het systeem omver blazen en bleef de schade van een fout beperkt tot een bedrijf, regio of misschien een land. Tegenwoordig kan een fout of probleem de hele wereld schaden. Daarmee is het relevanter geworden om oog te hebben voor de menselijke beperkingen bij de uitvoering van het werk en bij het nemen van beslissingen.

Kom binnen en wees welkom in dit eerste lucht tiny house!

Literatuur

1. Wigington, P. (2019). Why is the Mona Lisa so famous? ThoughtCo. https://www.thoughtco.com/why-is-the-mona-lisa-so-famous-4587695

2. Pidd, H.(2009). New Leonardo da Vinci painting ‘discovered’. The Guardian. https://www.theguardian.com/artanddesign/2009/oct/13/leonardo-da-vinci-painting-discovered

3. Kekatos, M. (2022) Climate activists throw soup on Vincent van Gogh painting to protest oil. ABCnews. https://abcnews.go.com/International/climate-activists-throw-soup-vincent-van-gogh-painting/story?id=91505432

(Dit boek is nog niet gepubliceerd. Naar een uitgever wordt gezocht.)